Zanim przejdziemy do samych obrzędów, warto przywołać postać, bez której misteria te nie miałyby sensu. Bogini, której losy i cierpienie stały się sercem jednego z najważniejszych mitów Starożytnej Grecji.
Kim była Demeter?
Demeter była boginią płodności, urodzaju i wszelkiego wzrostu, a jednocześnie siostrą — i kochanką — Zeusa, z którym miała córkę Persefonę, zwaną wcześniej Korą. Przedstawiano ją jako poważną, majestatyczną kobietę z wieńcem z kłosów i kwiatów na głowie. Jej atrybutami były: kosz owoców, sierp oraz pochodnia, symbol poszukiwania córki w ciemnościach podziemia.
Demeter poświęcano:
- kłosy zbóż,
- mak,
- złotogłów i złotogłowie,
- żurawia.
W ofierze składano jej najczęściej krowę, miód i owoce, natomiast w Rzymie — maciorę oraz snopy żyta.
Czasem jej i jej córce usługiwaly Hory, boginie czasu i porządku natury. To wszystko podkreślało jej rolę: strażniczki cykli, pór roku i naturalnego ładu.
Mit o Demeter i Korze
Demeter była boginią plonów i życia, zaś jej ukochana córka Kora — owocem boskiej i ziemskiej czystości. Ojcem Kory był Zeus. Dziewczyna spędzała dni na zabawach z nimfami, beztrosko i w świetle słońca.
Wiedziała jednak jedno: nie wolno zrywać kwiatu Narcyza, poświęconego Hadesowi — bogu podziemia. Narcyz od zawsze był piękny, ale krył w sobie cień.
Pewnego dnia, gdy Kora znalazła się zupełnie sama, urok Narcyza okazał się silniejszy niż zakazy. Dziewczyna zerwała kwiat — i w tej samej chwili ziemia się rozstąpiła.
Wynurzył się Hades i porwał ją do swojego królestwa.
Demeter rozpaczliwie szukała córki. Chodziła po ziemi, wypytywała wszystkich, aż w końcu od Heliosa — boga słońca — dowiedziała się prawdy:
Kora została wydana Hadesowi za zgodą Zeusa, który obiecał ją swemu bratu.
Rozpacz Demeter była tak wielka, że ziemia przestała rodzić. Rośliny obumarły, pola stały się jałowe, ludzie zaczęli głodować.
W końcu Zeus — widząc, że świat ginie — zmienił decyzję.
Wydał wyrok:
Kora, nazwana odtąd Persefoną, ma spędzać 1/3 roku w podziemiach jako żona Hadesa, a 2/3 roku u matki.
I tak narodził się rytm pór roku:
– Jesienią i zimą: Persefona schodzi w głąb ziemi, a Ziemię okrywa smutek Demeter.
– Wiosną i latem: Persefona wraca, a świat odżywa w radości matki.
Tak Grecy tłumaczyli odwieczny cykl natury — umieranie i odradzanie.
Czym są Małe Misteria Eleuzyjskie?
Co roku, w miesiącu Anthesterion, na przedmieściach Aten obchodzono Małe Misteria, poprzedzające późniejsze, słynniejsze Wielkie Misteria Eleuzyjskie.
Były to misteria oczyszczenia, inicjacji i przygotowania duszy do głębszych tajemnic Demeter i Persefony. Miały charakter poważny, intymny, skupiony na wewnętrznym odrodzeniu — tak jak powrót Persefony z podziemia.
Trwały osiem dni pod przewodnictwem mystagoga, mistrza prowadzącego neofitów.
Wyglądały następująco:
Dzień 1 – Eleuzynion
Misteria zaczynały się w ateńskim Eleuzynionie od rytuałów wprowadzających.
Dzień 2 – procesja nad morze
Neofici i hierofanci szli w procesji ku morzu, gdzie obmywano prosiaka, który po powrocie miał zostać złożony w ofierze.
Dzień 3 – ofiara Archonta
Archont składał symboliczną ofiarę w imieniu uczestników.
Dzień 4 – wielka procesja
Odbywała się uroczysta procesja, która pod wieczór docierała do sanktuarium.
Dni 5–8 – post i ofiary
Ostatnie dni obejmowały rytuały postne i składanie ofiar na dziedzińcu zewnętrznego sanktuarium.
Był to czas wyciszenia, duchowego oczyszczenia i przygotowania do misteriów właściwych.
Małe Misteria były więc jak zmycie kurzu z duszy — jak pierwszy krok w stronę boskiego światła Demeter i tajemnicy zmartwychwstania natury.
