Jutro Wigilia Bożego Narodzenia. Czas ciszy, stołu, świecy i wspomnień.
Ale pod warstwą znanych symboli kryje się starsza opowieść – taka, której Kościół jako instytucja zwykle nie eksponuje. To nie atak ani prowokacja. To pamięć. A pamięć warto znać.
Poniżej kilka faktów i tropów, które pokazują, skąd naprawdę wzięły się niektóre wigilijno-świąteczne zwyczaje.
Data: 25 grudnia
Dzień 25.12 to w starożytności narodziny Mitry – bóstwa światła, mądrości i moralnej czystości, utożsamianego z Sol Invictus (Niezwyciężonym Słońcem).
Wraz z chrystianizacją Imperium Rzymskiego kult Mitry zastąpiono kultem Jezusa.
Wiele wskazuje na to, że Jezus nie urodził się zimą, lecz raczej późną jesienią lub wczesną wiosną – i to kilka lat wcześniej niż przyjęta dziś data. Zimowe święto było jednak idealne: ludzie i tak czcili powrót światła po przesileniu.
Choinka
Zwyczaj ubierania choinki nie jest chrześcijański. Wywodzi się z pogańskich rytuałów wieszania młodego drzewka iglastego w domu – symbolu życia, ciągłości i ochrony. Zieleń w środku zimy miała zapewnić szczęście, zdrowie i bezpieczeństwo na nadchodzący rok.
Puste miejsce przy stole
Ta tradycja ma korzenie prasłowiańskie i wiąże się z obrzędami przesilenia zimowego. Puste miejsce zostawiano dla duszy zmarłego – przodka, który mógł tej nocy odwiedzić dom.
To echo dawnej wiary w bliskość światów w czasie granicznym. Współczesne nawiązanie do tej symboliki znajdziecie w filmie Listy do M. Pożegnania i powroty.
Sianko pod obrusem
Dziś – „na pamiątkę stajenki”. Dawniej – narzędzie wróżby. U Słowian źdźbła siana służyły do przepowiedni noworocznych:
- zielone – szczęście i urodzaj,
- blade i zwiędłe – trudniejszy rok.
To była magia domowa, cicha i praktyczna.
Kolęda
W starożytnym Rzymie kolęda była pieśnią powitalną na cześć gospodarzy, śpiewaną na rozpoczęcie nowego roku. Za udany występ śpiewacy otrzymywali podarki. Brzmi znajomo?
Chrześcijaństwo przejęło formę, zmieniając treść.
Święty Mikołaj
Zwyczaj obdarowywania się prezentami sięga Saturnaliów – rzymskich świąt odwróconego porządku i radości. U Słowian postać rozdająca dary łączy się z kultem Welesa – opiekuna bogactwa, bydła i zaświatów.
Dzisiejszy wizerunek Mikołaja został ostatecznie „uśredniony” przez Coca-Cola w latach 30. XX wieku.
Co z tego wynika?
Boże Narodzenie to mozaika: pogańska, rzymska, słowiańska i chrześcijańska. Nie trzeba z niej niczego wyrywać. Wystarczy wiedzieć, co skąd pochodzi.
Bo kiedy znasz korzenie, świętowanie staje się głębsze. A światło – niezależnie od imienia – zawsze wraca.
Stare święta nie znikają. One tylko zmieniają maski.
Źródło: Polska Laicka
