W mitologii rzymskiej Carmenta była jedną z nimf obdarzonych darem wieszczym. Jej święto – Carmentalia – obchodzono właśnie 15 stycznia, a więc dziś. To dzień poświęcony proroczym wizjom, słowu, pieśni i kobiecej mocy tworzenia.
W czasach Imperium Rzymskiego czczono ją także jako boginię płodności i macierzyństwa, opiekunkę kobiet w ciąży oraz tych, które rodziły nowe życie – nie tylko w sensie fizycznym, ale i symbolicznym.
Carmenta w sztuce i symbolice
W sztuce Carmenta przedstawiana jest najczęściej jako młoda, piękna dziewczyna z wieńcem bobu na głowie. Bób nie był tu przypadkowy – w starożytności uchodził za roślinę silnie związaną z życiem, płodnością, ale i z zaświatami oraz proroctwem.
Rzymskie mity przypisują Carmentcie także niezwykle istotną rolę kulturową: uznaje się ją za wynalazczynię alfabetu łacińskiego. To czyni ją boginią słowa, zapisu i pamięci, a więc tej magii, która utrwala rzeczywistość.
Greckie korzenie Carmenty
Carmenta nie była pierwotnie rzymska. Jej greckie imię brzmiało Nikostrate, a jej ojczyzną była Arkadia na Peloponezie – kraina dzika, pasterska i głęboko związana z naturą oraz pradawną magią.
Według tradycji była córką króla Ladona i matką Ewandera – herosa, którego ojcem, według niektórych przekazów, był sam Hermes.
Wygnanie i podróż do Italii
Mity podają różne powody opuszczenia Arkadii przez Nikostrate i jej syna. Najczęściej wspomina się o sporach politycznych, a w bardziej mrocznych wersjach – nawet o ojcobójstwie. Niezależnie od przyczyny, matka i syn wyruszyli w długą, niebezpieczną podróż.
Według legend płynęli niewielkimi łodziami, a ich przybycie do Italii miało miejsce około pół wieku przed wojną trojańską. Dotarli do dolnych ziem nad Tybr, na tereny Lacjum, zamieszkane przez Aboriginów.
Władcą tej mitycznej krainy był Faun – bóg dzikiej natury i proroctw, który przyjął przybyszów z wielką gościnnością.
Palatyn i narodziny Carmenty
Nikostrate i Ewander osiedlili się na lewym brzegu Tybru, na wzgórzu, które później otrzymało nazwę Palatyn – jednym z najważniejszych miejsc przyszłego Rzymu.
Gdy mieszkańcy Italii zorientowali się, że Nikostrate przepowiada przyszłość poprzez pieśni, nadali jej nowe imię: Carmenta – od carmen, czyli pieśń, zaklęcie, magiczna formuła.
Od tej chwili stała się boginią:
- proroctwa,
- słowa,
- pieśni,
- zapisu,
- kobiecej wiedzy przekazywanej głosem i pamięcią.
Carmenta to postać stojąca na granicy światów:
między Grecją a Rzymem,
między pieśnią a pismem,
między matką a prorokinią.
Jej święto przypomina, że słowo ma moc stwarzania, a przyszłość często przychodzi do nas nie w krzyku – lecz w cichej pieśni.
